Работиш, а истовремено голташ апчиња – реченица што станува сè почеста реалност за македонските вработени. Невидливата борба со исцрпеноста, тивката хронична замореност и болките во телото, кои често се „гасат“ со апчиња за смирување или аналгетици, е дел од секојдневието во многу канцеларии и фабрики.
Она што порано се нарекуваше „обичен стрес“, денес се именува со збор кој звучи како пријателски, а е всушност крајно суров – burnout.
„Се разбудив еден ден и сфатив дека не можам да станам од кревет. Не дека бев болен, туку целата волја ми се изгуби“, ни вели Игор, 35-годишен програмер од Скопје. „Докторот ми препиша терапија против анксиозност, а јас мислев дека само сум изморен. После сфатив – ова е прегореност од работа“.
Слични приказни има насекаде – во администрацијата, во трговијата, па и кај наставниците, кои често во тишина ја трошат сопствената здравствена резерва за да издржат до крајот на месецот.
Психолозите предупредуваат дека овој феномен одамна престанал да биде поединечен случај.
„Burnout-от не е каприц на разгалените млади генерации, туку системска последица на начинот на кој функционираат нашите работни места“, објаснува психологот Сања Љубенович. „Прекувремената работа, ниските плати и чувството дека ништо не зависи од тебе ја создаваат совршената комбинација за човек да изгуби енергија и смисла“.
А кога на тоа ќе се додаде и стигмата – дека барањето психолошка помош е слабост – кругот се затвора.
Состојбата често се прикрива. Колеги ќе забележат дека некој е пораздразлив, дека зема таблети за главоболка секој ден, дека се оддалечува од тимот.
Но ретко кој директно ќе праша – „дали си добро?“ Секој има свој товар, си викаме, а притоа не гледаме дека токму таа нормализација на уморот е опасноста.
„Најголемиот проблем е што луѓето се обидуваат сами да излезат од спиралата, а тоа е речиси невозможно без поддршка“, додава психологот.
Работодавачите, пак, најчесто ќе речат дека „такво е времето, такви се пазарните услови“.
Марија, менаџерка во маркетинг агенција, раскажува: „Во еден момент видов дека луѓето ми се празни, без идеја и волја. Ако продолжев со истиот притисок, ќе изгубев цел тим. Почнавме со флексибилно работно време, дополнителни денови одмор и – замислете – продуктивноста расте, а боледувањата се намалија“.
Мал пример, но доволен да покаже дека burnout-от не е само личен проблем, туку прашање на организација и однос.
Зад таблетите за смирување и кафињата што се пијат едно по друго стои една проста вистина: луѓето се на работ на издржливоста.
Ако не се промени културата на работа, ќе продолжиме да ги гледаме колегите како исчезнуваат по боледувања, а младите како заминуваат во странство барајќи воздух.
„Нема магично решение“, вели Игор, „ама барем да се зборува отворено. Да престанеме да се правиме дека тоа не постои“.
И токму тука е клучот – да не дозволиме исцрпеноста да стане невидлива норма.
Б.З.М.
