Во едно време кога се чини дека сè се врти околу брза заработка и пресметки на хартија, сè повеќе Македонци тивко градат поинаква приказна — почнуваат од чиста љубов кон нешто и, речиси незабележливо, го претвораат во бизнис што ги издржува.
Без инвестициски фондови, без големи стратегии, само со трпение, инает и малку храброст да го покажат на светот она што до вчера го правеле во тишина, за себе.
Според податоците од Централниот регистар, само во 2024 година биле отворени над 7.800 нови микро-компании, од кои повеќе од половина се еднолични дејности — токму најчесто формирани од луѓе кои започнале од хоби.
Тоа се луѓе кои не чекале големи инвестиции или бизнис планови од 40 страници, туку едноставно ја пуштиле својата пасија да расте колку што може.
„Никогаш не ми беше цел да заработувам од тоа“, раскажува Јована од Скопје, која со години правела рачно изработени сапуни и течни шампони, кои ги подарувала на пријатели. „Потоа почнаа да ми пишуваат непознати на Инстаграм – прашуваа дали продаваш. Еден ден си реков: зошто да не?“
Денес има сопствена онлајн продавница, 40 илјади следбеници и минатата година имала приход над 10.000 евра.
Слична приказна има и Сашко од Битола. Тој со години собирал и реставрирал стари велосипеди, чисто од љубов кон занаетот.
„Секој дел го барав со месеци. Не беше за продажба, туку за душа“, вели тој, па додава со тивка гордост: „А сега имам работилница и луѓе ми носат стари велосипеди од цела Македонија, да им ги вратам во живот“.
Сашко денес има тројца вработени, а од продажба и изнајмување велосипеди остварува годишен приход од околу 25.000 евра — за град како Битола, тоа е повеќе од просечна мала фирма.
Таков е и примерот на Христина Илиевска од Охрид, која пред седум години од здодевност на факултет почнала да шие уникатни платнени торби во студентскиот дом.
„Ги правев за мене, па за другарките. Немав ни машина, ги шиев рачно“, се смее таа. Првите десет ги продала на саем во Битола, а денес нејзиниот бренд има дистрибуција во пет градови и годишен приход од околу 7.000 евра. „Во почеток сите ми велеа дека тоа е само хоби… добро што не ги послушав“, додава тивко.
Економистите велат дека ваквите микробизниси имаат поголема шанса да опстанат бидејќи започнуваат од страст, а не од голи бројки.
„Кога некој работи нешто што вистински го сака, упорноста му е природна состојба“, велат економските аналитичари. „Според истражување на ФИТР, околу 62% од стартапите во земјава се основани од лица кои прво започнале како хоби, а потоа одлучиле да го формализираат бизнисот. Тие луѓе не мерат часови и не се откажуваат лесно – а токму тоа е најважната формула во почеток“.
Според последната анализа, околу 62% од регистрираните стартапи во Македонија започнале како хоби или неформални активности што постепено се формализирале. Но она што е уште поинтересно — ваквите компании имаат далеку повисока стапка на преживување во споредба со класичните стартапи.
Податоците покажуваат дека по три години, околу 71% од „хоби-бизнисите“ сè уште активно работат, додека кај стартапите основани исклучиво со финансиски мотив и без предзнаење во областа стапката паѓа на само 46%.
По пет години, приближно половина од хоби-бизнисите (48%) остануваат активни, наспроти 29% кај традиционалните.
„Тоа е огромна разлика во светот на микро-претприемништвото“, велат експертите. „Причината е едноставна – тие луѓе не мерат часови, не работат за квартален извештај, туку за нешто што им значи“.
Истражувањата покажуваат и дека просечно секој успешен микро-бизнис од ваков тип создава 2 до 3 нови работни места во рок од првите 5 години, што не е мала бројка ако се има предвид дека токму микро и мали фирми вработуваат над 75% од приватниот сектор во земјава.
Дополнително, според податоците на Управата за јавни приходи, просечниот годишен приход на овие фирми се движи од 20.000 до 60.000 евра, а најбрзо растат токму оние во креативната индустрија, ракотворби, дигитални услуги и гастрономија.
Во земја каде што многумина сметаат дека „нема работа“, овие бројки се како мало охрабрување дека можеби не треба секогаш да бараш работа — понекогаш е доволно да ѝ дозволиш на својата љубов да порасне.
Се чини дека токму најискрените, најнепресметаните почетоци се оние што растат најбрзо. Никој не ги сметал за „пазарно одржливи“, но токму тие проекти носат свежина и душа во економијата.
И можеби токму затоа луѓето толку сакаат да купуваат од нив — чувствуваат дека зад секој производ има нечија приказна, нечие време, нечиј сон кој се остварува чекор по чекор…
А најчесто така и почнува – со нешто што не изгледа како бизнис, туку како љубов. И пред да се свестиш, таа љубов почнува да ти ја плаќа киријата. И струјата. И животот.
Б.З.М.
