Се чини како некоја несмасна шега на статистиката: невработеноста опаѓа, а некако – и бројот на вработени се топи.
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, бројот на невработени лица во вториот квартал од годинава е намален за 7,2% во однос на истиот период лани.
На прв поглед, звучи како успех. Но под површината – расте една друга, многу потемна бројка.
Бројот на лица што работат на црно достигнал 98.095 и бележи скок од 11,3% во однос на минатата година.
Економистите предупредуваат дека оваа состојба создава илузија на напредок.
„Се намалува невработеноста, но не затоа што растат формалните работни места, туку затоа што луѓето се туркаат во сивата зона. Во статистиката тие веќе не се невработени – ама и не се заштитени, не плаќаат придонеси, немаат право на боледување или пензија“.
И во Заводот за статистика внимателно избегнуваат да го наречат ова „позитивен тренд“.
Еден од аналитичарите таму, неофицијално, вели дека бројките изгледаат „парадоксално“, но дека тие само ја мерат формалната вработеност и не можат да го следат сивиот пазар.
„Кога некој станува таксист без лиценца или работи во магацин за дневница на рака, ние тоа не го гледаме – освен индиректно, преку анкетите“, вели тој.
На терен, приказната изгледа уште покревко.
Марија, девојка од Ченто, вели дека по шест месеци безуспешно барање работа со договор, сега чисти канцеларии навечер – без осигурување, без пријава.
„Плаќаат кеш. Ако се повредам, ако се разболам… ништо. Ама барем имам нешто за детето“, вели и се насмевнува нервозно, како да сака да ја проголта сопствената реченица.
Експертите предупредуваат дека оваа состојба може да создаде долгорочен економски минус и покрај привидниот пад на невработеноста.
„Црната економија не носи даноци, не гради здравствен систем, не создава стабилност. Таа е како песок под темелите – изгледа цврсто, додека не почне да тоне“, објаснуваат познавачите.
Во меѓувреме, државата се пофали со падот на невработеноста како со знак на економско закрепнување.
Но кога ќе се погледне малку поостро, станува јасно дека некои од тие „нови работни места“ всушност постојат само на хартија, а во реалноста – се сенки, без договор, без сигурност.
И колку повеќе растат, толку повеќе официјалната статистика ќе изгледа подобро… а животот на луѓето – не.
Б.З.М.
