Србија ја разгледува можноста за ограничување на цените за изнајмување станови за млади лица до 35 години, по примерот на Шпанија. Деталите ќе бидат познати на 17 или 18 септември.
Имено, претседателот на Србија, Александар Вучиќ, кога неодамна ја објави оваа мерка, рече дека се покажала како исклучителна во Шпанија. Киријата, како што рече, отишла во рајот, а оние што издаваат станови под кирија не плаќаат даноци и најчесто се плаќа во готово, а никој не ги регистрира станарите.
Тоа, вели тој, би било гаранција за младите дека нема да има зголемување на киријата, а државата ќе има данок од тоа.
„Во исто време, секој што го користи би можел да живее неспоредливо полесно и подобро“, изјави тој неодамна.
Шпанија, Австрија и Германија налетале на ѕид поради кириите
Дека оваа одлука го променила животот на многумина во Шпанија сведочи фактот дека, според „Спаниш Проперти Инсајд“, овој Закон за домување од 2023 година целосно го променил начинот на кој се издаваат станови под кирија.
„Сега постојат два клучни механизми за подобрување на прифатливоста и стабилноста на пазарот на недвижности: индексот на референтни цени за изнајмување и индексот на референтни цени за изнајмување на станбени недвижности (IRAV).“
Индексот на референтни цени за изнајмување, според овој портал, ги одредува максималните цени за изнајмување во областите официјално прогласени за „стресни“ од регионалните влади.
„Овој систем го ограничува износот што сопствениците на недвижности можат да го наплатат при потпишување нови договори за закуп во тие зони“, се вели во него.
Овие цени се базираат на специфичните карактеристики на секој дом и се објавени од шпанското Министерство за домување.
Од друга страна, IRAV е релативно нов индекс за ажурирање на киријата утврден од Националниот институт за статистика, кој стапи на сила од јануари 2025 година. „Тој го заменува Индексот на трошоци на живот (ICP) за годишни зголемувања на киријата, нудејќи попредвидлив и заштитен од инфлацијата метод за прилагодување на постојните кирии.“
Интересно е што по овие мерки, како и воведувањето ограничувања за изнајмување станови за одмор, следеше серија протести од страна на Шпанците кои се побунија за попристапни цени на становите. На пример, еден од протестите во 2024 година го имаше слоганот „Домувањето е право, а не работа“, и како што објавија медиумите, илјадници луѓе излегоа на улиците.
Австрија, исто така, воведе ограничување на зголемувањето на кириите во август 2023 година со цел да го намали притисокот врз граѓаните. Ова важи за регулирани и субвенционирани куќи за изнајмување.
Со широко распространетиот недостиг на домување што го зголемува притисокот врз потрошувачите, владите низ цела Европа се соочуваат со притисок да го ублажат притисокот врз цените. Но, политичката интервенција може да има спротивен ефект.
Ограничувањата на цените за изнајмување во соседна Германија – особено неуспешното замрзнување на цените во Берлин – на крајот го ограничија развојот на нови станови и го отежнаа наоѓањето дом.
Како контролата на кириите влијае врз граѓаните
Контролата на цените честопати може да доведе до сериозни проблеми во општеството – колку повеќе контрола, толку повеќе штета ќе направите. Се поставува прашањето кои кирии би ги ограничила државата, односно која е пазарната вредност на становите.
Едноставно, не постои јасен начин да се утврди вредноста на таков стан за изнајмување. Освен тоа, сите системи што се темелеа на тоа пропаднаа.
