Сиромаштијата не е само бројка на хартија, туку состојба што човекот ја носи на секој чекор – во мислите, во телото, во самодовербата.
Луѓето што едвај врзуваат крај со крај не ја мерат својата реалност само преку сметките и празниот паричник, туку и преку секојдневните дилеми: дали да купат леб или млеко, дали да платат струја или да остават за лекови.
Тоа се оние невидливи одлуки што тивко го дробат човекот однатре.
„Чувството е како да си постојано во некаква сенка – гледаш како другите живеат, а ти си тука, секогаш на раб“, вели Марјан, 43-годишен семеен човек кој работи повремени работи и секогаш брои денови до следната исплата.
Срамот и тишината често стануваат заеднички именител, бидејќи луѓето што се соочуваат со сиромаштија ретко зборуваат гласно за тоа – од страв да не бидат обележани, од страв да не изгледаат „помалку вредни“.
Психолозите велат дека хроничната сиромаштија носи чувство на беспомошност и постојан притисок што го нарушува менталното здравје.
„Кога човек живее со мисла дека нема доволно, мозокот постојано е во состојба на стрес. Тоа го намалува капацитетот за рационални одлуки, човекот станува поимпулсивен, пораздразлив, па дури и се затвора во себе“, објаснува психологот Сања Љубеновиќ.
Според неа, луѓето во сиромаштија не се само сиромашни во пари, туку често и во надеж.
Се создава маѓепсан круг – недостигот на ресурси води кон анксиозност, а анксиозноста ја намалува енергијата за промена.
Некои го опишуваат како живот во постојан „режим на преживување“, каде што нема простор за соништа или за планови.
„Кога децата ми бараат нешто, а јас немам да им дадам, чувството е полошо од било каква болка“, признава една самохрана мајка од Скопје.
Но, исто така, некои луѓе ја претвораат сиромаштијата во некаков вид на отпорност. Дел од нив велат дека токму преку оскудноста научиле да ја ценат секоја ситница и да развиваат креативност – од готвење со малку состојки до снаоѓање за зимница и облека.
Сепак, тоа не ја менува суровата суштина: дека живеењето на раб е истоштувачко и ја нагризува душата со едно тивко, постојано чувство дека си „помалку“ од другите.
Сиромаштијата е психолошка рана што ја носат луѓето, често без да се види однадвор. И додека системот мери просечни плати, минимални приходи и социјални пакети, вистинската цена ја плаќаат тие што вечерта заспиваат со прашање: „А утре… како?“
Б.З.М.
