Секоја генерација на печалбари ја носи истата болка, истата дилема: што е потешко – да се работи по туѓи фабрики и канцеларии или да се легнува навечер без мирисот на домашното, без разговорот со соседите пред куќа, без баклава на празник и без чашка ракија со најблиските?
Носталгија во куфер
Иако светот одамна стана глобално село, печалбарите сè уште патуваат со куфери преполни со сувомеснато, сирење и домашни слатки.
„Во Германија имам сè – од работа до стабилна плата, ама кога ќе дојдат празници, нешто како да недостига. Не е до храната само, туку до атмосферата, до луѓето“, вели за нашиот медиум Александар од Кичево, кој веќе 12 години живее во Минхен.
Психолозите забележуваат дека ваквата носталгија е повеќе од сентиментална слабост.
Таа е начин за одржување на идентитетот, за потврда дека корените не се заборавени, иако секојдневието е далеку од татковината.
„Храната и пијалакот се симболи на припадност. Кога печалбарите јадат баклава или пијат домашна ракија, тоа е како да прават мост назад кон домот“, објаснува социологот Љубица Маџовска.
Балканска душа
Во Австрија, во мали кафулиња што ги држат наши луѓе, секоја сабота се слушаат исти муабети: за цената на горивото во Македонија, за свадбите што ги пропуштиле, за фудбалот во маало.
„Мене најтешко ми е кога ќе ми кажат дека во родното село се крштевало, а јас не с. Пари има, ама душата останува гладна“, признава Илко од Битола.
Носталгијата не е секогаш романтична. Таа понекогаш тежи, понекогаш е како камен на градите. Особено кај оние што заминале пред 30-40 години и сега се враќаат како пензионери, со надеж дека ќе ја најдат истата улица, истото друштво. Но – ништо не е исто.
Прагматичниот избор
Сепак, печалбарството е и рационален избор. И покрај сета болка, ниту еден од соговорниците не рече дека би се откажал од животот во странство – барем не целосно.
„Децата ми имаат перспектива таму. Јас можеби ја изгубив младоста, ама тие добија иднина“, вели Снежана, медицинска сестра во Италија.
И тука се крие вистинската драма – помеѓу економската сигурност и емоционалната глад.
Балканската душа, колку и да се приспособува, секогаш ќе бара нешто свое – мирис на пржена пиперка, песна на радио што ја нема на другите фреквенции, топлина од муабет што не се преведува.
Прашањето без одговор
Дали е тешко без баклава, ракија и балканска душа? Одговорот никогаш не е едноставен.
За едни тоа е рана што никогаш не зараснува, за други – само мала гребнатинка што со тек на време се заборава.
Но едно е сигурно: печалбарите секогаш ќе бидат тие што живеат на две места одеднаш – со телото во туѓина, а со срцето дома.
Б.З.М.
