Се враќаат. Некои по дваесет години печалба, други по неколку сезона на работа во Германија, Италија или Америка.
Македонци кои решија да го напуштат комотниот живот во туѓина и да се вратат на својата земја – со надеж, со страв, и со куп прашања во глава: „Добро ли направивме?“
Зошто се враќаат?
Причините се различни. Дел велат дека странството ги изморило – добри пари, но студени лица, без пријатели, без топлина.
„Таму не е живот, таму е само работа и кревет,“ ни раскажува Игор, кој 10 години живеел во Минхен, работел во автомеханичарска работилница и сега се врати во Велес за да отвори сопствен сервис.
Други се враќаат заради семејството.
„Родителите ми остареа, децата почнаа да забораваат македонски зборови… и што ќе правам таму?“ вели Сузана, медицинска сестра која по 15 години во Италија реши да се врати во Битола.
Постојат и такви што едноставно не успеале да се вклопат – ниту јазикот, ниту менталитетот не им „легнал“.
Некои се чувствуваат како вечни странци, па вратата кон дома им изгледа како единствен излез.
Како изгледа враќањето?
Не е лесно. На аеродромот – радост, прегратки, солзи. Но, потоа почнува реалноста.
„Првиот шок ми беше кога отидов во општина. Чекав три часа за едно обично уверение,“ ни вели Никола, кој од Швајцарија се пресели во Скопје. „Си реков – да не згрешив? Ама после се навикнуваш… пак си меѓу свои“.
Многумина мора одново да градат живот – нова работа, често и нов бизнис. Некои вложуваат заштеда во кафуле, продавница или земјоделие. Други пак се обидуваат да ја донесат западната дисциплина и начин на работа, но брзо се судираат со македонската реалност.
Што сега?
Економистите велат дека ова е и шанса и ризик. Од една страна, враќањето на печалбарите носи свеж капитал и искуство.
„Секој повратник што вложува во мал бизнис е мала економска инјекција“, велат експертите.
Од друга страна, ако системот не ги пречека со услови – намалени процедури, поддршка за старт-апи, полесен пристап до кредити – многумина ќе се разочараат и повторно ќе заминат.
„Ќе останам, ама ако тргне наопаку… пак ќе си одам,“ искрено признава Марија, која од Данска се врати со сопругот и двете деца во Куманово.
И токму во тие реченици е целата приказна – враќањето е чин на љубов и храброст, ама и на ризик. Македонија добива луѓе со знаење и пари, но дали ќе знае да ги задржи?
Засега, одговорот останува во магла. А животот на повратниците се движи некаде помеѓу еуфорија и неизвесност. И токму таму, во тој тенок простор, се пишува нивната нова македонска приказна…
Б.З.М.
