„Ако ми донесеш човек за на работа, ќе ти дадам 9.000 денари во кеш“.
Звучи како шега, ама не е. Ова е реална политика што во моментов ја спроведуваат десетици македонски компании кои – со сè повисоките плати, огласи и интервјуа – сè уште не можат да најдат доволно работници. А потребата станува хронична.
„Ќе те платам да ми најдеш колега“
Во една фирма од скопската индустриска зона Илинден, каде што се произведува техничка опрема за странски пазар, директорот, видно изморен од безуспешни огласи, зел да експериментира.
„Го отворив состанокот со реченица која и сам не знаев како ќе звучи: ‘Ако ми донесеш човек што ќе работи три месеци – ти давам бонус од 9.000 денари.’ Мислев дека ќе ме гледаат чудно… ама напротив – веднаш се разбудија“, раскажува за Денар еден од менаџерите во компанијата.
Некои компании нудат 3.000 денари, други 5.000, а има и такви кои го доделуваат бонусот дури по завршен пробен рок, со цел да не се злоупотребува системот.
Но едно е сигурно – станува збор за тактика што сè повеќе се шири.
Препораката станува валута
Овој тип на бонуси за вработување преку препорака одамна е пракса во некои големи мултинационални компании, но сега, кога недостигот на работници ги притиска и помалите фирми, методот станува масовен.
„Ќе дојде време кога луѓето ќе заработуваат повеќе од носење луѓе на работа отколку од самата работа“, вели со насмевка Гордана С., која работи во трговска компанија.
Таа додава дека само во последниот месец добиле шест нови вработени преку препорака од веќе ангажирани луѓе – и за секој од нив, фирмата исплатила бонус.
„Тоа е вин-вин ситуација – ние добиваме проверени луѓе, а вработените се чувствуваат ценето, затоа што нивниот глас е важен“, додава Гордана.
Недостигот на работна сила – нова нормала
Македонскиот пазар на труд се менува – тивко, но радикално. Нема веќе редици пред фабрики, нема веќе конкурси со по 100 кандидати.
Наместо тоа, работодавачите ја играат картата на флексибилност, доверба и мотивација, а не ретко – и на очај.
„Фактот дека компаниите мора да нудат бонус за елементарно вработување зборува многу. Тоа не е само економски, туку и социјален симптом“, вели аналитичарот Ведран Кузмановски.
Според него, младите се демотивирани да работат за мали пари, а оние што сакаат да работат – се веќе во странство.
„Македонија нема проблем со работна сила – туку со замината работна сила“, вели тој.
Придобивките – и добри и… незгодни
Иако системот на бонуси за препорака носи резултати, некои HR-менаџери предупредуваат дека има и слабости.
Во некои случаи, луѓето донесуваат роднини или пријатели кои не се подготвени за работата – само за да ја земат наградата.
„Тројца ни дојдоа така, со препорака од ист вработен. Ниеден не остана подолго од 10 дена“, вели еден сопственик на компанија од Прилеп. „Му ја скратив наградата на препорачаниот – беше фер“.
Колку ќе трае оваа ера на „довлечкај ми колега – ќе те частам“, никој не знае. Но едно е сигурно – трудот денес не се бара само на огласна табла. Се регрутира од влезната врата, од комшиски муабет, од свадба… И, сè почесто – се плаќа.
Б.З.М.
