Мозочен удар се јавува кога протокот на крв во дел од мозокот е прекинат или ограничен, или поради блокада поради згрутчување на крвта (исхемичен тип), или поради крварење во мозочното ткиво (хеморагичен тип).
„Кај исхемичен мозочен удар, блокадата на крвниот сад предизвикува некроза на мозочните клетки во рок од неколку минути. Кај хеморагичниот тип, руптурата на крвниот сад предизвикува крварење и притисок врз мозочното ткиво“, според клиниката Мајо.
Симптоми на мозочен удар
Брзото препознавање на симптомите е клучно, акронимот FAST или новиот BE‑FAST се користи за поцелосна дијагноза.
Лице/Рамнотежа: Лицето паѓа или се јавува асиметрија, ненадејни проблеми со рамнотежата.
Рака: слабост или неможност за кревање на двете раце.
Говор: неразбирлив или тежок говор.
Вид: заматен, двоен вид или ненадејно губење на видот.
Доколку забележите некој од симптомите, веднаш јавете се на 112.
Други симптоми може да вклучуваат следново:
-ненадејна слабост или вкочанетост на половина од телото
-конфузија или проблеми со разбирањето
-вртоглавица, губење на координацијата, проблеми со рамнотежата
-силна, неочекувана главоболка, особено кај хеморагичен мозочен удар.
Како да се укажете прва помош?
Првата помош мора да биде брза и правилна:
Веднаш јавете се на 112, секоја минута доцнење значи губење на мозочни клетки
Запишете го точното време на појава на симптомите – важно за одлучување за терапија
Поставете го лицето во удобна положба – по можност на страна со малку подигната глава ако постои ризик од повраќање
Следете го дишењето и свеста – ако лицето не дише, започнете со CPR според упатствата на диспечерот
Не давајте храна или течност на никаков начин, бидејќи тоа може да го отежни голтањето
Останете смирени и останете со лицето додека не пристигне помошта
Третман од страна на лекар
Дијагностика
Пациентите со симптоми на мозочен удар мора што поскоро да направат компјутерска томографија или магнетна резонанца на мозокот – ова овозможува разликување помеѓу исхемични и хеморагични мозочни удари во рок од 15 минути по пристигнувањето во болница.
Третман на исхемичен мозочен удар
Тромболиза – лекови за разградување на згрутчувања на крвта може да се администрираат во рок од три до четири и пол часа од првите симптоми. Со навремена апликација, тие го намалуваат ризикот од траен инвалидитет.
Тромбектомија – хируршка процедура за отстранување на згрутчување од мозокот; може да се изврши подоцна доколку центарот е специјализиран.
Третман на хеморагичен мозочен удар
Контрола на крвниот притисок и прекин на антикоагуланси доколку е можно.
Неврохирургија за запирање на крварењето или отстранување на хематомот.
Рехабилитација и секундарна превенција
Физикална терапија за враќање на моторните вештини, вежбање за одржување на кондицијата и рамнотежата.
Говорна терапија за лица со афазија, дизартрија или други комуникациски нарушувања.
Секундарна превенција: аспирин, статини, контрола на крвниот притисок, дијабетес, престанок со пушење, здрава исхрана и физичка активност.
Зошто е важно да се дејствува што е можно побрзо?
Кај исхемичен мозочен удар, мозокот губи околу два милиони неврони секоја минута без третман.
Пациентите кои ќе добијат третман во рок од 90 минути имаат над 90 проценти шанса да се вратат на секојдневните активности; доцнење од три часа ја намалува таа шанса на 20 до 25 проценти.
Мозочниот удар е животозагрозувачка итна состојба која бара итни одговори – препознавањето на симптомите, итна медицинска помош, соодветна терапија и рехабилитација можат да спасат животи и да ги намалат трајните последици.
Превенцијата е клучна: контролата на крвниот притисок, здрав начин на живот, физичката активност, престанок со пушење и редовните медицински прегледи можат да спречат до 80 проценти од мозочните удари и срцевите удари.
