Наутро училиште, попладне неколку клика на видеото што ќе собере 100.000 прегледи, а навечер – трансакција во криптовалути. Звучи како научна фантастика, но за многу тинејџери денес, ова е реалноста.
И не, не станува збор за неколку исклучоци од правилото. Новата економија на младите – особено преку YouTube, TikTok и крипто – полека, но сигурно, ги поместува границите на традиционалното поимање на работа, кариера и авторитет.
„Имам 17 години и месечно заработувам околу 3.000 евра“, вели Марко од Скопје, средношколец кој објавува туторијали за видеоедитирање на YouTube и тргува со NFT токени.
Родителите му се вработени во државна институција и во банка, и признаваат – одамна не можат да го следат неговото темпо на заработка.
„Во почетокот мислевме дека губи време“, раскажува мајка му. „Сè додека не дојде денот кога сам си плати нов телефон, лаптоп и дури ни понуди да ни даде за сметките. Тоа беше моментот на пресврт“.
Социјални мрежи како економски мотор
Платформи како TikTok, кои на почетокот беа место за забава, сега се претвораат во целосно нови економии.
Со брендови што плаќаат и по неколку илјади евра за спонзорирана објава, тинејџерите со доволно следбеници се претвораат во микробизниси со сопствени договори, агенти и деловни предлози.
„Многу родители не разбираат дека ова се веќе сериозни приходи“, вели Мирјана Велковска, експерт за дигитален маркетинг. „Не е само забава. Тинејџерите сега водат бизниси преку телефон, со вештини кои традиционалниот образовен систем сè уште не ги препознава“.
Криптовалутите – училиште за финансиска писменост?
Паралелно, криптото – и покрај ризиците – стана магнет за младите со технолошка писменост. Додека некои од нив наивно влегуваат и губат, други покажуваат неверојатна финансиска интуиција.
„Научив повеќе од YouTube отколку од предметот економија во училиште“, вели Ана, 16-годишна девојка од Битола, која со мали инвестиции во крипто веќе си финансира курсеви и патувања. „Не ми е целта да станам милионерка, туку да не зависам од никој“.
Нејзината мајка, професорка, признава: „Имам диплома, работам 25 години… а ќерка ми на моменти прави повеќе пари од мене. И не сум љубоморна – јас сум горда“.
Образовниот систем – чекор зад?
Но што значи сето ова за иднината? Системот на вредности? И, конечно, за самите родители?
„Постои генерациски јаз кој се продлабочува“, вели психологот Сања Љубеновиќ. „Родителите се воспитани да веруваат дека сигурноста доаѓа од факултет, државна работа и кредити. А нивните деца веќе живеат во свет каде што можат да заработат за стан до 21-ва година, без да влезат во банка“.
И тука доаѓа делот со неизвесноста. Не сите ќе станат успешни инфлуенсери или крипто-инвеститори. Многумина ќе згрешат. Но, можеби за првпат, младите се тие што ги поставуваат правилата.
Б.З.М.
