На крајот, Европа се најде во ситуација да нема моќ да ги наговори САД на Доналд Трамп во трговски договор според свои услови. Затоа Брисел мораше да потпише договор што едвај го прифати, договор што очигледно им користи на САД, пишува новинарот на „Reuters“, Марк Џон, во својата анализа.
Договорот од неделата за сеопфатна царина од 15% по месеци преговори е проверка на реалноста за аспирациите на Европската унија од 27 земји да стане економска сила способна да се спротивстави на САД или на Кина.
Студениот туш е уште поотрезнувачки со оглед на тоа што ЕУ долго време се претставуваше како извозна суперсила и шампион на трговијата базирана на правила, во корист и на сопствената мека моќ и на пошироката глобална економија.
Сигурно новите царини што треба да се спроведат сега се многу полесни за варење од „реципрочната“ царина од 30% што Трамп се закани дека ќе ја воведе за неколку дена.
Иако треба да обезбеди Европа да избегне рецесија, стапката веројатно ќе ја држи економијата на блокот во опасен пад: ЕУ е некаде помеѓу два сценарија што Европската централна банка (ЕЦБ) ги проектираше минатиот месец, економски раст од 0,5-0,9% оваа година и нешто над 1% во средина без трговски тензии.
Но, сепак тоа е исход што би бил незамислив само пред неколку месеци, пред ерата на „Трамп 2.0“, кога ЕУ, заедно со поголемиот дел од светот, можеше да смета на американски царини со просек од околу 1,5%.
Дури и кога Велика Британија се согласи на основна царина од 10% со САД во мај, претставниците на ЕУ беа непоколебливи дека можат да направат подобро и убедени дека блокот има економска моќ да му се спротивстави на Трамп, инсистираа на договор нула за нула.
Потребни беа неколку недели неплодни разговори со американските колеги пред Европејците да прифатат дека 10% е најдоброто што можат да го добијат. Поминаа уште неколку недели пред да ја прифатат истата основна стапка од 15% што САД ја договорија со Јапонија минатата недела.
„ЕУ нема поголема моќ од САД, а администрацијата на Трамп не ги турка работите“, рече висок функционер од европски главен град, кој беше информиран за разговорите од минатата недела, сè додека не завршија на 15%.
Овој функционер и други го забележаа притисокот од европските компании ориентирани кон извоз да склучат договор и со тоа да ја ублажат неизвесноста што почна да влијае на бизнисите, од финската „Nokia“ до шведскиот производител на челик „SSAB“.
„Бевме во лоша ситуација. Овој договор е најдобриот можен потег во овие околности“, рече дипломат од ЕУ.
„Последните месеци јасно покажаа колку е штетна неизвесноста во глобалната трговија за европските бизниси“, додаде тој.
Што сега?
Оваа нерамнотежа или она што преговарачите го нарекуваат „асиметрија“ е очигледна во конечниот договор.
Не само што сега се очекува ЕУ да се откаже од какви било одмазднички мерки и да остане отворена за американски стоки според постојните услови, туку вети и 600 милијарди долари инвестиции во САД. Времето на ова останува нејасно, како и другите детали од договорот засега.
Како што напредуваа преговорите, стана јасно дека ЕУ заклучи дека има многу да изгуби од целосна трговска конфронтација.
Одмаздничките мерки со кои се закани изнесуваат околу 93 милијарди евра, помалку од половина од трговскиот суфицит на САД од речиси 200 милијарди евра.
Вистина е дека сè поголем број главни градови на ЕУ се подготвени да предвидат далекусежни мерки што би му овозможиле на блокот да се фокусира на трговијата со услуги, во која САД имаа суфицит од околу 75 милијарди долари минатата година.
Но, дури и тогаш, немаше јасно мнозинство за насочување кон американските дигитални услуги што ги уживаат европските граѓани и за кои има малку локални алтернативи – од „Netflix“ до „Uber“ до „cloud“ услугите на „Microsoft“.
Останува да се види дали сето ова ќе ги охрабри европските лидери да ги забрзаат економските реформи и да ги диверзифицираат своите трговски сојузи, нешто за кое долго време зборуваат, но останува попречено од националните поделби.
Опишувајќи го договорот како болен компромис што претставува „егзистенцијална закана“ за многу од неговите членови, германското здружение за трговија на големо и извоз „BGA“ изјави дека е време Европа да ја намали својата зависност од својот најголем трговски партнер.
„Да ги гледаме последните неколку месеци како повик за будење. Европа сега мора да се подготви стратешки за иднината – ни требаат нови трговски договори со најголемите индустриски сили во светот“, рече претседателот на „BGA“, Дирк Јандура.
