Една понуда, една ставка во договорот — „исплата во криптовалута“. Звучи футуристички, дури и малку возбудливо, особено кога ќе се спомнат имиња како Биткоин, Етереум или друг неразбирлив токен за кој ветуваат дека ќе вреди „милион“ за неколку години.
Но дали оваа понуда е навистина златна шанса за македонските работници, или зад неа се крие фина замка?
Сѐ повеќе компании, особено оние што работат со IT, маркетинг или блокчејн, нудат плата во крипто. За некои тоа е ослободување од бирократски лавиринти. За други, тоа е тотален хаос.
Во Македонија, каде што системот сè уште тешко ги сфаќа картичките, а камоли дигиталните паричници, оваа пракса станува поле за дебата.
„А што ако падне вредноста додека стигне до мојот крипто паричник?“, ќе праша некој.
„А кој ќе гарантира за мојата плата?“, додава друг.
Вистина е: криптовалутите не се признати како официјално средство за плаќање во земјава. Ниту закон, ниту институција (барем засега) не ги регулира. Тоа значи дека, во случај на проблем — нема кого да тужиш. Си се договорил приватно, си прифатил — сам си.
Од друга страна, има луѓе што гледаат предност. Примаат плата во Биткоин, па штом порасне вредноста, добиле повеќе отколку што би им дал класичниот денар. Не мораат да се грижат за курсна разлика, даноци од девизен прилив, трансакциски такси… барем не во прв момент.
Но, и тоа има свои подводни карпи. Замисли: денес твојата плата вреди 1.000 евра, а утре — 600. Се случило и полошо.
„Работам за странска компанија и примам крипто уште од 2021 година“, вели Александар, фриленсер од Скопје. „Во почетокот беше лудо. Биткоинот скокаше, се чувствував како да играм на берза. Но со време сфатив — ако не извадам одма, ризикувам да останам без ништо. Сега конвертирам веднаш“.
Што значи тоа за другите? Пред сè, неопходна е едукација. Секој што се нафрла на ова поле мора да знае што купува, со што ризикува и како да се заштити.
Правната несигурност е најголемиот ѕвер во просторијата. Освен ако не се договориш да добиваш фиксен износ во евра, а исплатата да биде во еквивалентна вредност во крипто во тој момент — можеш лесно да бидеш на губиток. Или, ако си оптимист — во добивка. Но не со сигурност.
И така, додека светот се вртка околу дигитализација, а младите се подготвуваат да работат за „Web3“ компании, Македонија полека се буди. Проблемот? Времето тука тече побавно. Регулативите уште се во фаза на „ќе разгледаме“, институциите молчат, а народот е збунет.
Некој ќе рече: „Да, ама крипто е иднината!“. Можеби. Но иднината — колку и да звучи како нешто што доаѓа — не значи автоматски и дека е добра за секого. Барем не уште сега.
Сè додека системот не се прилагоди, сè додека државата не каже гласно „да“ или „не“, платата во крипто за македонските работници ќе остане некаде меѓу ризик и можност. А каде точно ќе падне вагата — тоа никој не може да го гарантира.
Б.З.М.
