Додека соседните земји полека фаќаат залет во светот на технолошкиот бум, овде дома како сè уште да чекаме нешто да ни падне од небо.
Не дека немаме луѓе со идеи, баш напротив, ама тие идеи некако постојано заглавуваат во истата точка – меѓу желбата и реалноста.
Татјана од Штип има добра приказна на оваа тема. Млада, полна енергија, со разработена идеја за апликација што требаше да им помогне на луѓето со проблеми со менталното здравје. Идејата ја имаше, ама… реализацијата заглави во брзите песоци на нашата бирократија и недостатокот на пари и вистински ментори.
„Кај нас имаш чувство дека само што ќе кажеш дека имаш нешто ново на ум, веднаш те гледаат со сомнеж. Не знам зошто, ама како да не веруваат дека можеш да успееш“, ни рече Татјана малку разочарано, малку резигнирано, а повеќе налутено на системот кој како да ја одбива иновацијата.
Тука веќе доаѓаме до еден голем македонски проблем: парите. Точно, постои ФИТР – фонд кој во теорија помага да се крене некој стартап од нула. Но, во пракса, многу често тоа завршува во документи, печати, чекања и формулари. Повеќе време ќе потрошиш пополнувајќи апликации отколку градејќи го својот производ.
А приватниот сектор? Е, тој дел од приказната е дури и помалку оптимистичен. Тука, инвеститорите повеќе личат на луѓе што ќе ти кажат зошто нема да успееш, отколку зошто би можел.
Драган Илиевски, кој со својот тим мораше да се пресели во Словенија за да го развие стартапот, ни го потврдува токму тоа:
„Знаеш како беше кога баравме инвеститори дома? Нè гледаа како деца што си играат нешто со технологија. Во Словенија беше обратно – таму тие бараат, а ние избиравме со кого да соработуваме“.
И не е само до парите. Има нешто и до нашата култура. Во Македонија како да сме одгледани да се плашиме од неуспех. Подобро ништо да не пробаш, отколку да пробаш и да те исмеваат ако не успееш. Затоа ни образовниот систем не ни е баш сојузник. Наместо креативност и иновативност, студентите со години се тренираат само да меморираат и репродуцираат.
„Факултетите кај нас продуцираат генерации на млади луѓе кои знаат да одговорат на прашања, но се губат кога треба тие самите да го постават прашањето. За да создадеш, мора да се осмелиш да размислуваш. Нашите студенти тоа ретко го учат“, објаснуваат експертите со коишто разговаравме.
И што сега? Дали да кренеме раце и да прифатиме дека сме осудени на тоа да бидеме само набљудувачи во светот на иновациите? Секако дека не.
Потребна ни е промена во начинот на размислување. Потребно ни е нешто поразлично од она „добро е и вака“, или „нема шанса да успееш“. Потребен ни е систем кој нема да ги гледа младите како аматери, туку како луѓе кои вреди да бидат поддржани. Медиумите да раскажуваат за малите успеси, не само за големите.
Знаете, кога ќе кажеме „стартап“, веднаш помислуваме на нешто странско и далечно, нешто што им се случува на некои луѓе во Калифорнија или во Берлин. Но тоа не мора да биде така.
И кај нас може да имаме мали, упорни, храбри приказни – само треба да создадеме атмосфера која ќе им даде простор.
Б.З.М.
